Bata, bestea ta txakurraren hestea

Indar handia du musikak denboran aurrera egiten duten mezuak zabaltzeko eta, esate baterako, sortu eta 15 bat urtetara bizirik dirau harako Euskalduna naiz eta harro nago leloak. Malcolm X-ek esanaren aldaki bat eginez, beltzaren tokian euskalduna, Negu Gorriak taldeak irakatsitako esaldia ikastetxeko horman ikusi ahal izan dut gaur ere. Eta ez da txarra, gazteak euren euskalduntasuna azpimarratzeko kamiseta, sinbolo eta klitxeez baino baliatu ez arren. Horixe da nerabezaro euskalduna.

Adinean aurrerago etorri garenok, ordea, gure hizkuntzaren anormalizazioa zein puntutaraino heldu den ikusita, Euskalduna naiz eta arraro nago sarriagotan darabilgulakoan nago. Nik bai, behintzat.

Bat: Ordu parea ere ez dela, Bilbo inguruko paraje menditsu bateko bide ertzean, KORRIKA noiz etorriko zain norbera. Polizia euskaldunaren furgoneta eta motor despliege itzelaren argi urdin dizdizariak miresgai gau ilun euritsuan. Atzerapenarekin dator KORRIKA baina BADATOR halako batean: ¡Ya viene, ya viene! kotxe batetik bestera bozgorailuetatik ozen ertzainek…

Bi: Tipi-tapa, tipi-tapa… hor goaz euritzan aurrera. Egun beltza izan ei du Bilbo aldean KORRIKAk, furgoneta bati ere bide bazterren batean gasolina agortu ei zaio eta megafoniak huts egiten du itxura batean. Lasterketaren animatzaileak mikroari oldarka brrrrrr, brrraaa, prrrrruuu entzuten dira eta euri zarratuak ixil xamar garamatza hanka joko bizian. Mikrofono barik!!! bota eta broma ulertu ez dutelako edo eremu jeltzale erdalzalean garelako behiak trenari nola, halaxe zuzendu didate begirakunea lasterkideek… eta bigarrenez ere arraro sentitu naiz.

Pariseko Charles de Gaulle aireportuan gertatu ei da. Txinatar begiurratua sartu da bertako ardo eta likoreen dendan zapatu-domekarako otzaratxoa bete asmoz. 1945eko Mouton-Rothschild botilatxoa, batetik, 1900eko Armagnac-a, bestetik, eta, hara, 1978ko La Chapelle eta 1806ko Cognac paretxoa ere bai, zakura.
Zenbat da dena? eta 23.000€ (!!!). Lehengo 4 milioi ia-ia! Kartera atera eta ahoan hortzik duenik ere erakutsi barik altxorra ordaindu ostean, serio-serio galdu da jende artean laster Sanghairako bidean jarriko den txinotxoa.

Zamudioko dorretxe dotorean egon diren lau katuren arteko bat, neu. Artista, Xabier Amuriza Zirikin-zakien emanaldian, Bizkaiko kopla zaharrak kantatzen. Sasoi bateko, ez hain aspaldiko, belaunaldien kontuen, umorearen eta giroaren sintesi diren altxorrok gure Iparragirre garaikidearen ahotan. Ahozko literaturaren jenero honetan jenialidade trinkoa da nagusi, hiru-lau lerrotan esan behar den horrek dagokion hitz huraxe du merezien.
Hona etxera gogoan ekarri dudan bat:

Hormea dalakoan
batak besteari
txiza egin deutsie
praketan alkarri,
ai, oi, ene
praketan alkarri,
hormea dalakoan
batak besteari

Euskal aste, herriko jai zein egunerokoan, honakoan KORRIKA kulturalaren barruan, inoiz baino zabal eta aberatsagoa da euskaldunok dugun oturuntza, inoiz baino jakenagoa gure euskalduntasuna … Lau katu triste Etxanoko lehoiaren aurrean.

Katixaren azken txatalak ekarri dit gogora. Gorilarengandik ei datozkio potrozorriak gizakiari, baina ez ei dugu txarto pentsatzen hasi behar. Transmisioa gizakiaren eta gorilaren harreman sexualetik baino seguruago, lotarako ohantze berean etzateagatik edota, inoiz, gizakia gorilakiz elikatu behar izatetik ei dator.

Ikerketa hauek burutu dituztenen iritziz, antzina-antzinako sasoietan, duela 3´3 milioi urte, tximino handion eta hankabikoon harremana estu-estua zen, eguneroko zeregin asko konpartitzen zituzten eta euren arteko txorta jotzeak hipotesi guztietan gaitzenak dira.

Modu berean, jakin ahal izan dugu zorriak eta potrozorriak elkarren lehiakide direla eta ezin direla elkarren ondoan bizi. Lehenengoak tximinoen odol zurrupaketan espezializatu zirela eta bigarrenak gorilenean. Gizakia dela, gaur egun ere, bizkarroi biei ostatu eman diezaiekeen animalia bakarra: buruan lehenengoei eta hankartean bigarrenei. Hau, duela milioika urte gizakia gorputzeko biloa galtzen hasi zenetik gertatu ei da horrela, ilerik gabeko tartea nahikoa zelako bizkarroiok, elkar molestatu barik, euren beharlekuan jarduteko.

Tira, ba… Sasoia galtzen ari naizen seinale-edo izango da. Hau atzoko ez-kontzertuaren harira dator (elkarketa gogora ekarri ezinik banabil ere, egunotan existitu ez dena ez-… izendatzeko joera somatu dut blogosferan), azken unera arte, Iturriren aholku jantziek bultzatuta, hiruko hau entzuteko asmoa bainuen. Bilboko FNAC-en izatekoa zen (Zer da berau, denda, taberna, aretoa ala zer?) eta, itxura denez, ordutegi komertzialaren barruan behar eta 19:00etarako zegoen aginduta.

Umearekin auzoko parkera jaitsi eta nitakipazer moduko bat sentitu nuen gainerako ezagun guzti-guztiak, seinaren ama tartean, ikusita. Goizegi. Zelan alde behar dut, ba, nik hemendik aita ganorabako honek? Eta Elkano Browning Creamek hurrengo batera arte itxaron beharko zidala erabaki nuen. Halabehar ala ez.

Kirtena ezkerretarantz okertuta daukazula edota txiza-errekaren osteko astinaldian komuneko zulo ingurua zipriztinez betetzen duzula? Bada, jakizu, etxekotik hasita, komun konpartituetako andrazkoen ahotan zabiltzala eta ez prezixamente lore ederren destinatzaile.

Zakildunon aurkako zaparrada hauetako batean, lan bazkaria, komunzuloren baten erdi-erditxoan ikusitako marasma edo armiarmen funtzioa zein den ere jakin dut. Ez da, ez, mangera eskuetan dugula zomorroen kontra askatzen dugun sen suntsitzaileagatik, ezpada ze jomuga zehatz eta zentratu bat ikusita, katilu inguru eliptikoa ebitatu eta hobeto noratzen dugulako parrastada horiska.

Harrigarriena, baina, ez dut oraindik aipatu. Gernu-isurketa andrazkoek jezarrita (edo lebitazioan) eta gizonezkook zutunik noizdanik egiten den ez nuke esaten jakingo, baina honelakoetan, egoerak kikilduta eta garbitasunaren alde, gero eta gizon gehiagok aitortzen du txiza eserita egiten duela. Eta, gero, zelan astintzen dute zera? Umeei eskoletan zakilburua paperez garbitzen irakasten hasiak zaizkie. Ohiturak, ekinaren ekinez, aldatu egin daitezke baina norainoko arrakasta somatzen diozue korronte berri honi?

Marah-ren teloilari izan ziren aurrerakoan The Right Ons madrildar-galiziarrak eta amerikarrek eragindako txundiduragatik egunkarietako kritikek lerro erditxo ere eskaini ez zioten arren (Gotzon Uribek 3-4 lerro GARAn), bihoa txataltxo hau euretako batek izandako detailearen ordain.

Ez nituen inondik inora ezagutzen, baina duintasunez berotu zuten giroa rocka, funkya eta soula nahasten zituen erritmo afroamerikarrez. Uneren batean James Brown ere ekarri zidaten gogora, sekula haren jarraitzaile izan ez eta Sex machine baino harago ezagutzen ez badut ere.

Taldearen ezagupide zabalagoa egitearren interneten aztarka ibili nintzen, baita nire inpresio ona adierazteko mezutxo bat idatzi ere. Gaur bertan baxujolearen erantzuna jaso dut, etxera heldu eta maila irakurritakoan izan duen subidoiaren berri emanez; iritzia emanez lerrotxo batzuk idazteko hartutako ardura eskertu dit eta, jendeak bera ondo tratatzea gustatzen zaion bezala, berak ere ordain egokia eman nahi diola jendeari. Tipo enrrollaue Utah.

Garaile
sugelandare
eguzki-gosea,
neguak kalabazak eman dizkigu.

Baniotsuen, sasoi-sasoian dabilen taldea da Marah, kamisetaren batean ikusi ahal izan nuenez [muh-rah´] ahoskatua. Urtebete baino gutxiagoan hirugarrenez izan dira Euskal Herrian: Bilboko Azkenan izan ziren lehenengoz, iazko maiatzean, aretoaren txikitasunean hur-hurreko ikuskizuna bizi izan genuen, lehenengo aldiaren ustekabe birringarri goxoa; irailaren hasieran Gasteizko Azkena Rock Festival erraldoian arratsaldeko bostetan aritu ziren, aitzur itzela aldean eta eguzki bero-beroa mailukadaka zeukatela. Motz baina bihotz eta arima orduan ere. Eta, azkenik, atzo, larunbat gauez Bilboko Kafe Antzoki areto dotore eta txukunean eskainitakoa: ikaragarria, lehen ere halaxe nioen baina euren bizitzan azken-azkenengoz ekingo baliote bezala, dena emanda aritzen dira.

Euskal Herrian zeudela jakitun (maiatzean ez genien alferrik gure doktrina zabaldu) irailean ez bezala, papar-paparrean piperpoto handia zeukan banderaz jositako jaka barik agertu zen Dave, Bielanko anaia gaztea. Honakoan The Faces maiteen kamiseta baten gaineko txaketa beltzean ikurrina bat zeraman kateatuta. Antzokian ezin bestera ere izan.

Gogo eta kementsu ibili ziren Bielankotar biak ere, zigarroak erre eta erre, baina Dave gaztea Serge zaharrenari nagusitzen ari ez ete zaion susmoa izan nuen atzo. Ze onak diren!, lagunek albotik. Adams Garbinski kitarra bakarlaria ere handi, hanketan eta gorputzean malgukiak bailituen, batetik bestera jauzi eta bihurrika, itzalpetan geratu nahi ezta bezala. Tarteka harmonikak lagundutako hiru kitarron jokoak inprenuko erritmoa ezartzen dio ikuskizunari, kontzertuaren harian, hasi eta amaitu, intentsitate pittinik ere galdu barik. Pero… ¡qué buenos son! Borjak berriro. Antzokiko taula gainean, zabal, aurrekoak, baxua eta bateriaz gain, neskato gazte bat ere izan zuten tekletan lagun baina atzokoan indibidualitateen gainetik multzoan agertu zitzaigun Marah, konpaktotasun basatian. Laputahostia dozak honek!, bihotzez, beste honek ere.

Emakumezko jendea beste batzuetan baino areago, nago Bielanko anaia sinpatikoek arrazoi musikalez gain, beste zeozer ez ete duten aurrez foro batean neska batek zioenaren harira, ¡Yo no me conformo con el concierto!. Eta gazte jendea. Kantaldiaren amaiera aldera, bisean, eszenarioaren inbasioa izan zen. Hamar bat lagun larunbatgautarrek taula gainera igo zuten eta, inork bota ez bazituen ere, bigarren bisa eragotzi ete ziguten geratu ginen. Zeozer apurtu zezaketen beldurrez, igual, ala apoteosi zoro haren ostean beste ezer ezin eskain zezaketelako.

Zorioneko gabiltza, baina, New Yorken ezarritako piladelphiar hauen ezagupidea lehenagotik egin dugunok talde ikaragarri hau ospe eta diruaren pozoinak lokatu baino lehen gozatu ahal izateagatik, ze onak diren, binke!

Isiltasunak beldurra eman eta urduritu egiten gaitu eta, normalean, ez dugu gogoko izaten. Tratu handirik ez daukagun jendearekin bakarka egoten garenean, igogailuetako eguraldiaren inguruko berbaldi inuxenteak adibide, isiltasuna urratu eta zeozer esateko premina sentitzen dugu. Ezer esan beharrik gabe konpainian gustura egotea konfiantza osoaren seinale argia da.

Koadrila giroan batzuen berriketa ganorabakoa adituta, esan daiteke, euren ateraldirik ederrena aterraldia izango dela ohartu gabe, esanporresan aritzen direla batzuetan, isiltasunaren ederra zatartzen.

Jendea elkartu ohi den gune gehienetan irrati-musika hotsak jaten dio tokia isiltasunari. Autobusetan, alboko bidaidearen balizko konbertsaziotik isolatuko gaitu. Dentistaren itxarongelan, ondoko gelako txirri-txirri ezatsegina izkutatzen lagundu arren, trankildu baino artegatu egingo gaitu bertako musika melengak. Tabernetan ere bakan batzuk baino ez dira edari txorrotadak beiran behera ateratako hotsaz gain, jendearen berbaro hutsa soinu banda dutenak.

Gero eta gehiago estimatzen ditut musikari eutsi eta hitzari arnasa ematen dakiten isilaldiak, isiltasun apalak bere jakinduriaz sekula txintik esango ez badu ere.