Galeraren teoriaz
Pako Aristik “euskal idazle” izatea baino haragoko asmorik ez duela inoiz izan azaltzen zigun maisuki joan den asteko Galeraren teoria izeneko testu oparoan.
Haren lanari buruzko interes zuria agertzen duten balizko irakurle espainolek bere lanek erdaraz publikatuta zabalkunde handiagoa izango ez ete duten galdetzetik, ea erderaz zuzen-zuzenean idaztea pentsatu ez ete duen galdetzera arteko iradokizunak egin ei dizkiote. Errespetu falta itzela ordura arte hizkuntza honetan egindako ahalegin handiari.
Nik neuk, aita gordin eta berri xamar honek, Galeraren teoria idatziak niri eragindako burutaziotxo batzuk komentatuko ditut.
Guraso ugari gara seme-alabak euskaraz hazi daitezen sekulako ahalegina egiten ari garenak eta norberaren familia inguruaz gain bizitzeko tokatu zaigun lekua ere baldintzagarri izaten da zeregin honetan. Pare bat urteko umetxoa egunero-egunero kalera urten, auzoko-herritarrek umeari berba, gazteleraz, gurasoak interprete eta mozolo aurpegiz hornitutako galdera: “Al niño no le hablais mas que euskera?”, “No quereis hablarle castellano?” Neurriko erantzunak posibleak: “No, el niño aprenderá castellano contigo”, edo zakartxoagoa, “el niño aprenderá castellano antes que tu euskera”. Hau Bilbo ondokoxe Txorierrin. Gure semetxoa, lau urte egin berri, oraintxe hasi da halabeharrez lagun giroan, dendetan-eta gaztelerazko lehen esalditxoak egiten eta ez dugu bere erdal maila hobetu eta artikulo femenino-maskulinoak bereizten ikasiko duen inongo zalantzarik.
Baina Pakok literaturarako dioen bezalaxe, errespetuz, dotore eta harro adierazi behar zaie galtzen dutenak eurak direla. Gurea ez dela munduaren aurrean ikustezin bihurtzen gaituen hizkuntza txiki, isolagarri batean jarduteko egoskorkeria, ez dugula inor ez izatea maite, sentimendu eta hurbiltasun kontua dela. Eta herri honen arima ezin dela ulertu eremu honetan hizkuntza gazte bizarguri baino ez diren gaztelera eta frantsesaren bitartez. Zer irabazia eurak dutela.
Txorierri ez da Ezkerraldea, baina ezta Lea-Artibai edo Urola aldea ere. Euskaldun agertzeko egin behar den ahalegina ez da berdina batean ala bestean, baina batera edo bestera ezinbestekoa da euskaldun askori kendutako (edo eurek galdutako) harrotasuna berreskuratzea.