Hertzain jaio eta Hertzain amaitu
Hertzainak taldearen dokumentala iragarri zuten ETB1en herenegun eta, nostalgiarekin lar sufritzen ez dudan aldetik, gogotsu egon nintzen ikusteko zain.
Dokumentalak, berez, gauza berri gutxi erakutsi zigun,aspaldiko musika saioetan lehen emandako txatalen collage bat izan zen eta.
Hertzainak taldearen ekarpena izugarria izan zen, beharbada, sasoi hartako giro sozio-politiko nahasiak lagunduta, eremu berezi batzuetan izan zuen eraginagatik. Euren lehen diskoa atera aurretik, Dios salve a nuestros maravillosos grupos locales irratsaioan, laburra izena, ezagutu nuen nik; harrezkero euren arrastoaren atzean ibili nintzen harik eta lan hura eskuetan izan nuen arte.
Ez zegoen taberna, txozna, jai, euskaltegi ez barnetegirik Hertzainen doinuek beteko ez zutenik. Gammak berak, Xabier Montoya, Londonen ezagututako doinu punkak Euskal Herrira ekarri eta taldea sortzean euskara ikasi beharra sentitu zuen bezalaxe, premia berbera sentitu zuten euren zapatu-domekak Hertzainen kantez alaitzen zituzten makinatxo bat gaztek. Ordura arte gazte erdaldunak, familietan inongo euskal erreferentziarik ez zutenak, euskararen mundura bultzatu zituen talde handi honek.
Gerora Gari txuleskoak hartuko zuen taldearen protagonismo osoa eta, kasu gehienetan bezalaxe, denborarekin pasteldu edo indarra galdu zuen (Aitormena!!!) Hertzainak taldeak; hain eremu txikian hainbat aldiz ekin beharrak duintasunez erretirarazi zituen eta halango baten, lehen baino lehen, elkarrengandik askatu ginen.